Een externe product owner: wanneer inhuren verstandig is

·

Een externe product owner: wanneer inhuren verstandig is

In veel organisaties groeit de behoefte aan iemand die de regie neemt over een digitaal product of een veranderprogramma, maar ontbreekt het intern aan de juiste combinatie van ervaring en beschikbaarheid. De vraag die dan opkomt, is niet zozeer of u die rol wilt invullen, maar hoe en door wie. Het antwoord hangt af van factoren die verder gaan dan een vacature of een tijdelijk contract.

Wat een product owner eigenlijk doet in een verandercontext

De titel product owner komt uit de wereld van softwareontwikkeling, maar heeft inmiddels zijn weg gevonden naar bredere verandertrajecten binnen organisaties. In die context is de rol minder technisch en meer bestuurlijk van aard: iemand die keuzes maakt over prioriteiten, die de belangen van verschillende afdelingen weegt en die bewaakt dat het werk aansluit bij de oorspronkelijke bedoeling van het traject.

Wat daarbij opvalt, is dat de functie in de praktijk vaak verward wordt met die van projectleider of programmamanager. Dat zijn verwante maar wezenlijk verschillende rollen. Een product owner heeft doorgaans meer inhoudelijke verantwoordelijkheid over wat er gebouwd of veranderd wordt, terwijl een projectleider zich meer richt op het bewaken van tijd, geld en capaciteit. Die verwarring leidt er soms toe dat organisaties de verkeerde persoon aanstellen, met alle gevolgen van dien.

De verleiding van intern ontwikkelen

Wanneer een organisatie voor het eerst te maken krijgt met een verandertraject dat om een product owner vraagt, is de eerste reflex vaak om iemand intern te laten groeien in die rol. Dat is begrijpelijk. Men kent de cultuur, de mensen en de geschiedenis van de organisatie. Bovendien past het in een bredere ambitie om interne expertise op te bouwen en niet structureel afhankelijk te worden van externen.

Die redenering klopt, maar heeft een keerzijde die men niet altijd op tijd ziet. Iemand intern laten groeien kost tijd, en die tijd is er bij een urgent traject zelden. Bovendien vraagt de rol om een combinatie van vaardigheden die niet eenvoudig te ontwikkelen is zonder praktijkervaring in vergelijkbare trajecten. De interne kandidaat leert dan als het ware op het werk, terwijl de organisatie ondertussen door moet.

Dat hoeft geen reden te zijn om intern ontwikkelen af te wijzen, maar het vraagt wel om een eerlijk gesprek over de haalbaarheid op de korte termijn. Wie intern wil opleiden, doet er goed aan dat parallel te doen aan een tijdelijke externe invulling, niet als vervanging ervan.

Wanneer extern inhuren de voorkeur verdient

Er zijn situaties waarin een externe invulling niet alleen praktisch is, maar ook inhoudelijk de juiste keuze. Dat geldt in het bijzonder wanneer de organisatie nog weinig ervaring heeft met agile werken of met trajecten waarbij meerdere disciplines tegelijk betrokken zijn. Een ervaren externe product owner brengt dan niet alleen capaciteit mee, maar ook een werkwijze en een referentiekader dat intern nog ontbreekt.

Een tweede situatie is die waarbij de interne verhoudingen het moeilijk maken om onafhankelijk te prioriteren. In familiebedrijven of organisaties met sterke informele hiërarchieën is het voor een interne medewerker soms lastig om te zeggen dat een wens van de directie minder prioriteit krijgt dan een technische noodzaak. Een externe functionaris heeft die ruimte doorgaans wel, mits de opdracht goed is afgebakend en de opdrachtgever bereid is die onafhankelijkheid te respecteren.

Organisaties die actief zoeken naar tijdelijke invulling van deze rol, komen vaak terecht bij gespecialiseerde bureaus. Wie de markt verkent en overweegt een product owner inhuren, zal merken dat de kwaliteit sterk verschilt per bureau en per profiel, en dat het loont om goed te omschrijven wat de rol in de specifieke organisatiecontext moet omvatten.

Aandachtspunten bij de keuze

Bij de afweging tussen intern en extern zijn er een aantal factoren die de doorslag geven. Het is zinvol die systematisch langs te lopen voordat een beslissing wordt genomen:

  • Urgentie van het traject: hoe minder tijd er is om iemand te laten ingroeien, hoe sterker het argument voor een externe oplossing.
  • Interne politieke verhoudingen: een externe heeft doorgaans meer gezag om onpopulaire keuzes te maken, mits de opdrachtgever dat steunt.
  • Beschikbaarheid van geschikte interne kandidaten: niet iedereen die analytisch sterk is, is ook in staat om weerstand te managen en te prioriteren onder druk.
  • Duur van het traject: bij een kortlopend traject is intern opleiden weinig efficiënt; bij een meerjarig programma kan het juist heel verstandig zijn.
  • Kennisoverdracht: wie extern inhuurt, doet er goed aan van meet af aan na te denken over hoe de opgedane kennis terugvloeit naar de organisatie.
  • Organisatiecultuur: in sommige organisaties wordt een externe als autoriteit gezien, in andere juist als buitenstaander die het niet begrijpt.

Geen van deze factoren is op zichzelf doorslaggevend. Het is de combinatie die telt, en die combinatie verschilt per organisatie en per moment.

De overdracht als kritisch moment

Een aspect dat bij de discussie over intern versus extern te weinig aandacht krijgt, is het moment van overdracht. Wanneer een externe product owner zijn of haar werk gedaan heeft, of wanneer de organisatie besluit de rol intern te beleggen, is er een periode waarin twee mensen tegelijk bij het traject betrokken zijn. Dat is onvermijdelijk, maar het vraagt om zorgvuldige regie.

In de praktijk ziet men vaak dat de overdracht te snel gaat, of dat er onvoldoende aandacht is voor het verschil tussen het overdragen van taken en het overdragen van inzicht en context. Taken zijn relatief eenvoudig over te dragen via documentatie en briefings. Maar de kennis over waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt, welke discussies zijn gevoerd en welke afspraken impliciet zijn gebleven, zit vaak in het hoofd van de persoon die vertrekt.

Een goede overdracht vraagt daarom om meer dan een handover-document. Het vraagt om een periode van gezamenlijk werken, om expliciete gesprekken over de achtergrond van beslissingen en om de bereidheid van de opvolger om vragen te stellen die misschien ongemakkelijk zijn. Organisaties die dat serieus nemen, hebben na de overdracht minder last van terugval in oude patronen.

Veelgestelde vragen over de externe product owner

Wat is het verschil tussen een product owner en een projectleider?

Een projectleider bewaakt primair de voortgang, het budget en de planning van een traject. Een product owner heeft daarnaast inhoudelijke verantwoordelijkheid over wat er gemaakt of veranderd wordt, en maakt keuzes over prioriteiten op basis van waarde voor de organisatie of de gebruiker. In de praktijk overlappen de rollen soms, maar het onderscheid is conceptueel belangrijk, zeker bij het opstellen van een opdracht of een profiel.

Hoe lang duurt het voordat een interne medewerker de rol van product owner goed kan vervullen?

Dat hangt sterk af van de achtergrond van de persoon en de complexiteit van het traject. In eenvoudige omgevingen kan iemand met analytische vaardigheden en besluitvaardigheid binnen enkele maanden functioneren. In complexere organisaties, of bij trajecten met veel stakeholders en politieke gevoeligheden, is een jaar eerder realistisch dan een halfjaar. Zonder begeleiding of opleiding duurt het doorgaans langer dan verwacht.

Wanneer is het geen goed idee om een externe product owner in te huren?

Wanneer de organisatie niet bereid is de externe voldoende mandaat te geven om onafhankelijk te prioriteren, heeft de constructie weinig zin. Ook wanneer de interne weerstand tegen externen zo groot is dat de samenwerking bij voorbaat moeizaam zal verlopen, is het verstandiger eerst aan die cultuur te werken voordat men iemand van buiten haalt. Een externe product owner is geen oplossing voor een gebrek aan intern draagvlak.

Meer om te lezen